Bracia w wierze: katolicy i prawosławni

23 stycznia 2015 r., z okazji Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan, który przebiega w tym roku pod hasłem: „Jezus rzekł do Samarytanki: ”, w auli III Liceum Ogólnokształcącego im. Królowej Jadwigi w Inowrocławiu odbyła się debata pt. „Dwa płuca Europy: katolicyzm i prawosławie” z udziałem ks. prof. dr. hab. Jarosława Moskałyka oraz ks. płk. Mikołaja Hajduczeni.

Ks. prof. Moskałyk jest pracownikiem naukowym Zakładu Teologii Fundamentalnej i Ekumenizmu Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, na przestrzeni lat pełnił posługę wikariusza Kościoła greckokatolickiego w Bytowie i Miastku; był administratorem parafii greckokatolickiej w Olsztynie, Dobrym Mieście i Lidzbarku Warmińskim oraz duszpasterzem parafii greckokatolickiej w Berlinie. Ks. płk Hajduczenia jest duszpasterzem wspólnoty prawosławnej w Toruniu, dziekanem Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego, pełni posługę proboszcza Cerkwi pw. św. Mikołaja w Toruniu i Prawosławnej Parafii Wojskowej pw. św. Michała Archanioła w Ciechocinku. Patronat Honorowy nad debatą objął Jego Ekscelencja Arcybiskup Wojciech Polak, Metropolita Gnieźnieński, Prymas Polski. Moderatorem debaty była Justyna Majewska. Temat dwóch płuc Europy, tak bliski Janowi Pawłowi II, jest dziś bardzo aktualny. Sformułowanie „dwa płuca” oznacza, że na dzieje i kulturę Europy składa się dorobek dwóch wielkich kręgów cywilizacyjnych: zachodnioeuropejskiego (łacińskiego) i słowiańsko-bizantyjskiego (zw. bizantyjskim). Ekumenizm był dla papieża Polaka jednym z priorytetów jego pontyfikatu. Wielkie nadzieje wiązał on z dialogiem z prawosławiem. Trudno o nim mówić bez zrozumienia perspektywy historycznej. Ks. prof. Jarosław Moskałyk i ks. płk Mikołaj Hajduczenia wyjaśnili zgromadzonemu audytorium przyczyny podziału Kościoła na Wschodni i Zachodni. Przypomnieli, iż symboliczną datą rozbicia Kościołów był rok 1054. Wówczas papież i patriarcha Konstantynopola wzajemnie obłożyli się klątwą. Nadmienili, że już w IV w. doszło do nieporozumień dogmatycznych pomiędzy chrześcijanami, m.in. o naturę Chrystusa. Rzeczywisty dialog katolicko-prawosławny formalnie zaczął być możliwy po zdjęciu ekskomunik w 1965 r. przez Pawła VI i Atenagorasa I. Ks. prof. Moskałyk, w myśl encykliki „Rerum orientalium” z 1928 r., przyznał, że odpowiedzialność za historyczny fakt separacji ciąży po obu stronach. Prelegenci reprezentujący Kościół rzymskokatolicki obrządku bizantyjskiego i Kościół prawosławny zaznaczyli, iż należy poznawać to, co łączy, ale także to, co dzieli wyznawców obu konfesji. Różnice doktrynalne dotyczą: Filoque (pochodzenia Ducha Świętego), mariologii i dogmatu o nieomylności papieża. Ks. płk nie zgodził się w pełni ze stwierdzeniem, że właściwe zestawienie dogmatów pozwoliłoby na zbliżenie katolików i wyznawców prawosławia. W prawosławiu uznaje się tylko siedem przedrozłamowych soborów, dlatego proces dogmatyzacji jest niemożliwy do kontynuacji. Już Leon XIII w encyklice „Praeclara gratulationis” z 1894 r. odnosił się z wielkim szacunkiem do wyznania prawosławnego i jego duchowego bogactwa, sprzeciwiając się próbom latynizacji tego Kościoła. Prelegenci rozprawiali również o odgórnych, jak i oddolnych inicjatywach prowadzących do zbliżenia pomiędzy katolikami i prawosławnymi. Ks. prof. Moskałyk wspomniał o Wspólnej Komisji katolicko-prawosławnej na rzecz dialogu teologicznego, której celem jest odnowienie pełnej jedności eklezjalnej. Prelegenci debatowali ponadto nad perspektywami owego dialogu i modelami jedności. Ostrożnie podchodzili do koncepcji prymatu honorowego Biskupa Rzymu. Wyznawcy obu Kościołów mają do zaoferowania właściwe sobie dziedzictwo duchowe. Kościoły rzymskokatolicki i prawosławny nie istnieją obok siebie i niezależnie od siebie, lecz stanowią wielość jednego i tego samego Kościoła Jezusa Chrystusa. Wysiłki ekumeniczne mają więc za zadanie przywrócenie jedności widzialnej, ponieważ jedność niewidzialna trwa nieprzerwanie. Prelegenci zgodzili się z moderatorem debaty, że chrześcijanie muszą rzetelnie, wytrwale, pokornie i odważnie szukać dróg zbliżenia i jedności bez względu na to, jakie trudności na tych drogach mogą się pojawić. W debacie uczestniczyli: przedstawiciele Dyrekcji, Grona Pedagogicznego i młodzież z inowrocławskich szkół III LO im. Królowej Jadwigi, II LO im. Marii Konopnickiej i IV LO im. Jana Pawła II oraz mieszkańcy miasta i okolic.