O pisankach, kraszankach...

Nikt z nas nie wyobraża sobie Wielkanocnych Świąt bez kolorowych jajek, które w Wielką Sobotę zanosimy w koszyczkach do poświęcenia. Są one świadectwem ciągłości naszych obyczajów i tradycji.

Na całym świecie od najdawniejszych czasów jajko było symbolem życia, siły, miłości i płodności. Czczono je wierząc, że ma ono właściwości dobroczynne i życiodajne. Pierwsze polskie pisanki odkryto w wykopaliskach w okolicach Opola i Wrocławia, a datuje się je na X wiek. Kroniki i Żywoty Świętych z XIII wieku opisują także cudowne uzdrowienia za sprawą pisanek. Istnieje też wiele ludowych obrzędów związanych z pisankami, gdy zakopywano je pod węgły budowanych domów, rzucano w płomienie podczas pożaru, a przed rozpoczęciem prac wiosennych kładziono je w bruzdy zagonów, w polu i ogrodzie. Wierzono, że kto umyje się wodą z miski na dnie której leżała pisanka, zachowa zdrowie i urodę. Wierzono, że skorupki pisanek położone pod drzewami owocowymi zapewnią obfitość jabłek, gruszek i śliwek, zmieszane z karmą dla drobiu sprawią, że kury będą się dobrze niosły, a wszelkie ptactwo domowe będzie się dobrze i zdrowo chowało. Gotowane lub smażone jajka dawano zawsze pasterzom, którzy po raz pierwszy wiosną wypędzali bydło na trawę, aby ochronić ich, a także ich stada przed wilkami, chorobami i złymi czarami. Toczono jaka po grzbietach i bokach zwierząt domowych, aby były zdrowe, gładkie i okrągłe jak jajko. Przede wszystkim jednak, zgodnie z tradycją chrześcijańską, jajko wielkanocne jest znakiem życia oraz symbolem Chrystusa Zmartwychwstałego. Tradycja ludowa wykształciła też różne techniki zdobnicze. Wielkanocne jajka malowane na gładko to kraszanki, malowanki lub byczki. Barwi się je w naturalnych roślinnych barwnikach, jak wywar z kory dębowej (zabarwienie czarne), z łusek cebuli (zabarwienie żółte) czy sok z buraków (zabarwienie różowe) lub korzysta z syntetycznych farb spożywczych. Coraz chętniej malują je dzieci farbkami wodnymi. Jajka pokryte wzorem to pisanki, które wymagają większego kunsztu artystycznego. Jedną z technik ich tworzenia jest technika batiku, czyli nakładania na jajko wzoru z roztopionego wosku pszczelego i barwieniu jajka w letnim barwniku. Po starciu wosku na skorupce pojawia się wzór po miejscach pokrytych woskiem, które nie uległy zabarwieniu. Znana jest również technika rytownicza, w której ostrym narzędziem wydrapuje się wzory na ciemno zabarwionej skorupce. Na Kurpiach i w Łowickiem okleja się skorupki rdzeniem (tzw. duszą) z sitowia i skrawków włóczki. W Łowiczu robi się także na Wielkanoc dzbanuszki z wydmuszek jaj i okleja je miniaturowymi, barwnymi wycinankami. Zatem widać, że polskie tradycje wielkanocne są bardzo bogate, skoro tylko na temat samych pisanek można tak dużo napisać. Być może siłą tej tradycji jest jej atrakcyjność dla dzieci, które chętnie bawią się w malowanie pisanek i jako dorośli miło wspominają swoje pierwsze „pisankowe arcydzieła”, przekazując tradycję swoim dzieciom i wnukom.