Jaką rolę odgrywa ferrytyna i z czym się wiąże jej niedobór?

Ferrytyna – co to takiego?

Ferrytyna to kluczowe białko regulujące gospodarkę żelazem w organizmie człowieka. Jej podstawowym zadaniem jest bezpieczne magazynowanie tego pierwiastka i udostępnianie go wtedy, gdy organizm zgłasza zwiększone zapotrzebowanie. Ferrytyna znajduje się głównie  w wątrobie, śledzionie, szpiku kostnym i mięśniach. 

Ferrytyna – za co odpowiada?

Ferrytyna przede wszystkim magazynuje żelazo Jej funkcje można ująć w kilku kluczowych obszarach, które wzajemnie się uzupełniają:

• magazynowanie żelaza – ferrytyna gromadzi zapasy żelaza w wątrobie, śledzionie, szpiku kostnym i mięśniach, umożliwiając jego stopniowe uwalnianie w momentach zwiększonego zapotrzebowania;

  Reklama

• ochrona organizmu przed nadmiarem żelaza – wiążąc wolne jony żelaza, ferrytyna zapobiega ich toksycznemu działaniu i powstawaniu stresu oksydacyjnego;

• udział w procesach krwiotwórczych – poprzez regulację dostępności żelaza pośrednio wspiera produkcję hemoglobiny i erytrocytów.

   

Na czym polega badanie ferrytyny?

Badanie ferrytyny jest prostym, a jednocześnie niezwykle wartościowym narzędziem diagnostycznym, pozwalającym ocenić rzeczywiste zapasy żelaza w organizmie. Wykonuje się je z próbki krwi żylnej, pobieranej najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym, podobnie jak przy standardowej morfologii. 

Aby wynik był wiarygodny, nie jest bezwzględnie konieczne bycie na czczo. Oznaczenie stężenia ferrytyny w surowicy umożliwia wykrycie niedoboru żelaza jeszcze na etapie, gdy nie doszło do jawnych zmian w morfologii krwi. Z tego względu badanie to często stanowi pierwszy krok w diagnostyce niedokrwistości oraz przewlekłego zmęczenia, osłabienia czy pogorszenia koncentracji.

Stężenie ferrytyny w surowicy odzwierciedla wielkość ustrojowych zapasów żelaza (przyjmuje się, że 1 µg/L ferrytyny odpowiada szacunkowo ok. 8 mg żelaza). Poza tym odgrywa ona rolę markera stanu zapalnego – jako białko ostrej fazy ferrytyna może zwiększać swoje stężenie w przebiegu infekcji, chorób przewlekłych i autoimmunologicznych.

Badanie poziomu ferrytyny można wykonać np. w ALAB laboratoria:  https://www.alab.pl/badanie/ferrytyna-l05.

Jakie są przyczyny niskiego poziomu ferrytyny?

Niski poziom ferrytyny świadczy o stopniowym wyczerpywaniu zapasów żelaza w organizmie i często stanowi jeden z najwcześniejszych sygnałów rozwijającego się niedoboru. Do obniżenia stężenia tego białka mogą prowadzić różne, często współistniejące czynniki:

• niedostateczna podaż żelaza w diecie – dieta uboga w produkty bogate w żelazo, takie jak czerwone mięso, podroby;

  Reklama

• zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym – choroby zapalne jelit, zespoły złego wchłaniania oraz przewlekłe stany zapalne błony śluzowej jelit;

• zwiększone zapotrzebowanie na żelazo – szczególnie w ciąży, okresie intensywnego wzrostu u dzieci i młodzieży oraz u osób regularnie uprawiających intensywną aktywność fizyczną;

• utrata krwi – obfite i przedłużające się miesiączki, przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego, układu moczowego lub dróg rodnych, a także regularne oddawanie krwi;

• pośrednio zaburzenia hormonalne – m.in. niski poziom ferrytyny może być skorelowany z niedoczynnością tarczycy, w tym w przebiegu choroby Hashimoto.

  Reklama

Warto przeczytać: Niskie stężenie ferrytyny we krwi – o czym może świadczyć, jak podnieść jej poziom?

Niska ferrytyna – objawy

Początkowo niedobór może przebiegać skąpoobjawowo, jednak wraz z pogłębianiem się deficytu pojawiają się coraz bardziej charakterystyczne symptomy, świadczące o przeciążeniu mechanizmów kompensacyjnych organizmu:

• przewlekłe zmęczenie i senność, niewspółmierne do wysiłku;

• osłabienie koncentracji i pogorszenie wydolności psychicznej;

• bladość skóry i śluzówek;

• wypadanie włosów oraz ich pogorszona kondycja;

  Reklama

• łamliwość i rozdwajanie się paznokci;

• sucha skóra i zajady w kącikach ust;

• obniżona odporność i skłonność do częstszych infekcji.

Niski poziom ferrytyny a nowotwór

Niska ferrytyna nie jest bezpośrednim markerem choroby nowotworowej, jednak w określonych sytuacjach może pośrednio towarzyszyć procesom onkologicznym. Przewlekłe, często skąpoobjawowe krwawienia – np. z przewodu pokarmowego – mogą prowadzić do utraty żelaza i stopniowego obniżania jego zapasów, co znajduje odzwierciedlenie w spadku ferrytyny. Z tego względu utrzymujący się niski poziom ferrytyny, szczególnie u osób dorosłych bez oczywistej przyczyny niedoboru, powinien skłaniać do pogłębionej diagnostyki.

Co oznacza wysoki poziom ferrytyny?

Podwyższone stężenie ferrytyny najczęściej świadczy o toczącym się w organizmie procesie zapalnym, ponieważ białko to należy do tzw. białek ostrej fazy. W odpowiedzi na infekcję, chorobę przewlekłą lub aktywację układu odpornościowego jej poziom może istotnie wzrastać, niezależnie od rzeczywistych zapasów żelaza. Wysokie wartości ferrytyny występują też m.in. w przebiegu hemochromatozy, chorobach wątroby i u osób nadużywających alkoholu.

Kiedy wykonać badanie poziomu ferrytyny?

Wskazaniami do wykonania oznaczenia ferrytyny są:

• podejrzenie niedoboru żelaza, także w postaci utajonej i bezobjawowej;

• różnicowanie niedokrwistości, zwłaszcza niedokrwistości z niedoboru żelaza i chorób przewlekłych;

• diagnostykę nadmiaru żelaza, m.in. w kierunku hemochromatozy;

• monitorowanie leczenia preparatami żelaza, erytropoetyną lub u pacjentów dializowanych;

• ocenę stanów zapalnych, chorób autoimmunologicznych i nowotworowych;

• niespecyficzne objawy, takie jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie, obniżona odporność czy bóle mięśni i stawów.

  Reklama

Oznaczenie poziomu ferrytyny jest badaniem powszechnie dostępnym i wykonywanym w ramach rutynowej diagnostyki laboratoryjnej. Można je zrealizować w nowoczesnych placówkach diagnostycznych, m.in. w ALAB laboratoria. 

Bibliografia:

1. Kotla N. K. i in., The Role of Ferritin in Health and Disease: Recent Advances and Understandings, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9320524/, [dostęp online: 12.01.2026]

2. E. Kosiorowska, M. Hartleb, Ferrytyna – strategia diagnostyczna dla wysokich stężeń osoczowych, „Gastroenterologia Praktyczna” 2016, nr 4, s. 37–45.

   Reklama

3. https://www.termedia.pl/Ferrytyna-udzial-w-gospodarce-zelazem-i-znaczenie-diagnostyczne,98,42948,1,0.html [dostęp online: 12.01.2026]

artykuł sponsorowany