Podział majątku po rozwodzie - krok po kroku

W przypadku, gdy małżonkowie nie zawarli przed lub po zawarciu związku małżeńskiego umowy majątkowej małżeńskiej (potocznie - intercyzy), to w ich związku obowiązywać będzie ustrój wspólności majątkowej. Oznacza to, iż wszystkie przedmioty majątkowe, które małżonkowie nabywają w czasie trwania wspólności majątkowe, posiadają na zasadzie współwłasności w częściach łącznych. Wspólność majątkowa może być ograniczana lub rozszerzana przez zawarcie stosownych umów.

Co wchodzi w skład majątku wspólnego? 

Z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż w skład majątku wspólnego małżonków w szczególności wchodzi:

• pobrane wynagrodzenie za pracę i wszystkie dochody z działalności generującej dochód każdego z małżonków (w zakres ten wchodzą dochody z tytułu umów o pracę, powołania, wyboru, mianowania, zlecenia, o dzieło, o świadczenie usług, a także dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej- w tym także premie i nagrody oraz emerytury, zasiłki, renty i stypendia), 
• wierzytelności, 
• akcje i udziały spółek kapitałowych, 
• wierzytelności,
• prawo własności lokalu, 
• spółdzielcze prawo do lokalu, 
• prawa nabyte na skutek zasiedzenia, 
• pieniądze zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
• kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Kiedy można dokonać podziału majątku?

Niedopuszczalne jest przeprowadzenie podziału majątku w trakcie trwania wspólności majątkowej. Żaden z małżonków nie ma także prawa do rozporządzania ani zobowiązywania się do rozporządzania udziałem, który w przypadku ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym. Czyli z punktu widzenia prawa, małżonkowie nie mogą w czasie trwania wspólności majątkowej sprzedać np. tylko 1/2 udziału męża w prawie własności domu czy mieszkania. Sprzedaży mogą dokonać tylko łącznie. Zatem podziału majątku można dokonać dopiero po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej. Można tego dokonać zawierając umowę o rozdzielności majątkowej, jednak najczęściej dokonuje się to z mocy prawa po rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód. 

Jak dokonać podziału majątku wspólnego? 

Małżonkowie mają kilka możliwości, by dokonać podziału wspólnego majątku. Po pierwsze możliwe jest dokonanie tego już podczas postępowania rozwodowego. Jednak należy pamiętać, że dokonać tego można tylko wtedy, gdy podział majątku nie spowoduje nadmiernej zwłoki w rozpoznaniu sprawy rozwodowej. W praktyce oznacza to, że wniosek o podział zawarty w pozwie o rozwód powinien być zgodny- małżonkowie nie mogą spierać się tu o wartość wspólnego majątku, ani mieć rozbieżnych koncepcji co do samego podziału tego majątku. Sytuacja taka jest niestety dość sporadyczna, dlatego też najczęściej podziału majątku dokonuje się w odrębnym postępowaniu lub przed notariuszem. 

Osoby chcące podzielić swój majątek, mogą dokonać tego przed notariuszem w formie aktu notarialnego - taka forma jest konieczna jeśli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość. Poza tym, dopuszczalne jest także spisanie zwykłej umowy pisemnej, w której małżonkowie porozumiewają się co do sposobu podziału, ale tylko w sytuacji, gdy nie mają wspólnej nieruchomości. Możliwe jest oczywiście także zawarcie umowy ustnej, jednak nie jest ona zalecana ze względów dowodowych - w razie konfliktu - trudno wykazać jakie były ustalenia. 

Podział majątku przed sądem

Sądowy podział majątku inicjuje złożenie w sądzie odpowiedniego wniosku o podział majątku, toczy się ono w trybie nieprocesowym, zatem do czynienia będziemy mieć z wnioskodawcą/wnioskodawczynią oraz z uczestnikiem/uczestniczką postępowania. Opłata od wniosku o podział wynosi 1000 zł- opłaca się je na konto sądu, przelewem lub przez zakup znaku opłaty sądowej. W przypadku, gdy wniosek małżonków co do podziału będzie zgodny, opłata od takiego wniosku wyniesie jedynie 300 zł. Właściwym sądem do złożenia tego wniosku będzie zawsze sąd rejonowy właściwy miejscowo- wg położenia rzeczy, nie ma tu znaczenia wartość majątku posiadanego przez byłych małżonków. 

W trakcie postępowania o podział sąd zobowiązany jest do ustalenia elementów, które wchodzą w skład majątku wspólnego uczestników. Dlatego też ważne jest, by we wniosku inicjującym postępowanie oraz w odpowiedzi na ten wniosek określić co dokładnie wchodzi w skład tego majątku, podać przypuszczalną wartość każdego z tych składników i określić jak domagamy się, by podział ten został dokonany. Nadto, nie można zapomnieć o udowodnieniu, że wymienione składniki majątku rzeczywiście pozostają własnością uczestników postępowania np. przez wydruk księgi wieczystej, kopii dowodu rejestracyjnego pojazdu, zdjęć etc. Trzeba mieć na uwadze, że przy ustalaniu sposobu rozliczania byłych małżonków sąd rozważa także jakie ewentualne nakłady i wydatki podlegają rozliczeniu. 

Przy rozstrzygnięciu w sprawie o podział majątku sąd w głównej mierze ma na względzie wnioski uczestników postępowania. Jeśli nie dochodzą oni do żadnego porozumienia, sąd na podstawie materiału dowodowego zdecyduje o sposobie podziału. Częstym rozwiązaniem jest przydzielenie składniku majątku jednemu z małżonków przy jednoczesnej dopłacie od jednego małżonka na rzecz drugiego- który nie uzyskał nic lub otrzymał rzeczy o mniejszej wartości. 

Należy pamiętać, że przy braku zgodnego stanowiska uczestników co do wartości poszczególnych składników majątku wspólnego, sąd postanowi o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania wartości ruchomości i nieruchomości. To niestety wydłuży postępowanie i zwiększy koszty postępowania, ale uczestnicy będą znali rzeczywistą wartość swojej własności i często jest to jedyna opcja zakończenia sprawy. 

Czy warto skorzystać z pomocy adwokata przy podziale majątku? 

Sprawy z zakresu podziału majątku wspólnego nieczęsto są sprawami prostymi i nieskomplikowanymi. Z tego względu warto zasięgnąć profesjonalnej pomocy. Zwłaszcza jeśli majątek zgromadzony przez byłych małżonków jest znaczny, wtedy jakikolwiek błąd może kosztować każdego z małżonków duże straty. Często osoby niekorzystające z profesjonalnej pomocy prawnej nie mają wiedzy co tak naprawdę im się należy i co wchodzi w skład majątku wspólnego. Zawodowy pełnomocnik złoży w imieniu klientów wniosek do sądu i zadba, by interesy klienta były jak najlepiej zabezpieczone. 

nad.